BAGHDAD, IRAQ — Marekani imekamilisha kuondoa vikosi vyake katika vituo vya mwisho nchini Iraq, lakini Washington bado ina ushawishi mkubwa juu ya mfumo unaosimamia mapato ya mafuta ya nchi hiyo kupitia Benki ya Hifadhi ya Shirikisho ya New York.
Kwa mujibu wa ripoti ya Reuters ya Septemba 30, mapato ya mauzo ya mafuta ya Iraq, ambayo yanachangia takribani asilimia 90 ya bajeti ya serikali, yanaendelea kupita katika akaunti ya Benki Kuu ya Iraq iliyoko Federal Reserve Bank of New York. Mfumo huo una mizizi katika utaratibu ulioanzishwa baada ya uvamizi wa Marekani mwaka 2003.
Mfumo Ulianzaje?
Baada ya kuanguka kwa serikali ya Saddam Hussein, Mamlaka ya Muda ya Muungano iliyoongozwa na Marekani iliunda Development Fund for Iraq (DFI), iliyowekwa katika Federal Reserve Bank of New York. Mfuko huo ulikusanya mapato ya mafuta kwa ajili ya ujenzi na maendeleo ya Iraq na pia kulinda fedha hizo dhidi ya madai ya wadai na kesi zinazohusiana na utawala uliopita.
Baadaye mfumo huo ulibadilishwa na fedha kuwekwa katika akaunti ya Benki Kuu ya Iraq katika New York Fed. Reuters inasema utaratibu huu umeendelea kuwa sehemu muhimu ya namna Iraq inavyopokea na kutumia mapato yake ya mafuta.
Washington Yapata Ushawishi Mkubwa
Kwa sababu uchumi na bajeti ya Iraq hutegemea sana mafuta, uwezo wa kupata dola kupitia mfumo wa kifedha wa Marekani unaipa Washington ushawishi mkubwa katika mahusiano yake na Baghdad.
Reuters imeripoti kuwa mwaka 2020, wakati Bunge la Iraq lilipotaka vikosi vya Marekani viondoke nchini humo, Washington ilitishia kuzuia Iraq kufikia akaunti yake ya mapato ya mafuta katika New York Fed.
Mfumo huo pia umeipa Marekani uwezo wa kusimamia kwa karibu mtiririko wa dola kwenda Iraq, hasa katika juhudi za kuzuia fedha kufikia taasisi na watu waliowekewa vikwazo, wakiwemo wanaohusishwa na Iran.
Iraq Yasitisha Minada ya Dola
Kwa miaka mingi, Benki Kuu ya Iraq ilitumia mfumo wa minada ya dola kuzipatia benki na wafanyabiashara fedha za kigeni kwa ajili ya biashara na uagizaji wa bidhaa.
Hata hivyo, mfumo huo ulikosolewa kwa madai kwamba baadhi ya dola zilikuwa zikisafirishwa kwenda nchi jirani na kufikia wahusika waliowekewa vikwazo. Chini ya shinikizo la Marekani, Iraq ilisitisha mfumo rasmi wa minada ya dola mwaka 2025 na kuhamia mfumo wa miamala unaohusisha benki za kibiashara na taasisi za kimataifa.
Baghdad Yaona Faida Katika Mfumo
Licha ya ushawishi unaopatikana kwa Washington, maafisa wa Iraq waliozungumza na Reuters wamesema mfumo huo una faida kwa Baghdad. Wanasema unalinda mapato ya taifa dhidi ya madai ya nje na misukosuko ya kifedha, unarahisisha upatikanaji wa dola kwa biashara na uagizaji wa bidhaa, na kusaidia uthabiti wa kiwango cha ubadilishaji wa fedha.
Kwa mtazamo huo, kuwekwa kwa mapato katika mfumo wa Marekani si suala la ushawishi wa kisiasa pekee, bali pia ni sehemu ya miundombinu ya kifedha ambayo Iraq imeitegemea kwa zaidi ya miongo miwili.
Wanajeshi Waondoka, Ushawishi Wabaki
Kuondoka kwa vikosi vya Marekani kunafunga sura kubwa ya uwepo wa kijeshi ulioanza kwa uvamizi wa mwaka 2003. Hata hivyo, mfumo wa mapato ya mafuta unaonyesha kuwa uhusiano wa Washington na Baghdad hauishii katika masuala ya kijeshi.
Kwa Iraq, changamoto sasa ni kusawazisha faida za kuendelea kupata huduma za mfumo wa kifedha wa Marekani na juhudi zake za kuongeza uhuru wa kiuchumi na kifedha.
Chanzo: Reuters, Septemba 30, 2026.