Tume huru ya uchunguzi ya Umoja wa Mataifa kuhusu haki za binadamu imesema kuwa Israel inaendelea kutekeleza vitendo vinavyohusishwa na mauaji ya halaiki dhidi ya raia wa Palestina katika Ukanda wa Gaza, licha ya kuwepo kwa makubaliano ya kusitisha mapigano. Tume hiyo pia imeishutumu Israel kwa kutenda uhalifu dhidi ya binadamu katika Ukingo wa Magharibi unaokaliwa kwa mabavu.
Katika ripoti iliyotolewa Jumatatu, Oktoba 26, 2026, tume hiyo ilisema kuwa vitendo vinavyoendelea Gaza vinaashiria kuwa nia ya kuangamiza Wapalestina, wote au sehemu yao, bado ipo. Ripoti hiyo ilichunguza ukiukaji unaodaiwa kufanyika kuanzia Oktoba 2023 hadi Septemba 2026, ikizingatia hasa madhara dhidi ya watoto wa Palestina.
Kwa mujibu wa taarifa iliyochapishwa na Reuters, tume ilisema kuwa hali ya kibinadamu na kiusalama imeendelea kuwa mbaya licha ya makubaliano ya kusitisha mapigano yaliyoanza Oktoba 2025.
Mashambulizi yanaendelea licha ya usitishaji wa mapigano
Tume hiyo ilieleza kuwa vikosi vya Israel vimeendelea kutumia silaha nzito, ndege zisizo na rubani, mizinga na mashambulizi ya kufyatua risasi katika maeneo yenye watu wengi Gaza.
Ripoti hiyo pia ilisema kuwa eneo linalodhibitiwa na jeshi la Israel ndani ya Gaza limeongezeka kutoka takribani asilimia 53 hadi angalau asilimia 60 tangu usitishaji wa mapigano uanze.
Kwa mujibu wa takwimu zilizotajwa na tume hiyo na kuripotiwa na Associated Press (AP), angalau Wapalestina 196 waliuawa kwa mashambulizi ya Israel tangu kuanza kwa usitishaji wa mapigano, wakiwemo wanawake na watoto.
Takwimu hizi zinaonyesha changamoto zinazoikabili juhudi ya kusitisha mapigano na kulinda maisha ya raia. Hata hivyo, makubaliano ya kusitisha mapigano na utekelezaji wake ni masuala yanayohitaji kufuatiliwa kwa ushahidi wa matukio na taarifa za pande husika.
Tume yasema kuna ushahidi wa nia ya kuangamiza Wapalestina
Katika ripoti yake, tume ilisisitiza kuwa tathmini yake haikutegemea idadi ya vifo pekee, bali pia mwenendo wa mashambulizi, madhara ya kimwili na kisaikolojia kwa raia, pamoja na hali zinazowakabili Wapalestina.
Kisheria, mauaji ya halaiki yana maana maalumu chini ya Mkataba wa Umoja wa Mataifa wa Kuzuia na Kuadhibu Uhalifu wa Mauaji ya Halaiki. Ili uhalifu huo uthibitishwe, lazima kuwe na vitendo vilivyoainishwa katika mkataba huo na nia maalumu ya kuangamiza kundi la kitaifa, kikabila, kirangi au kidini, lote au sehemu yake.
Tume huru ya uchunguzi ya Umoja wa Mataifa ilishatoa hitimisho mwaka 2025 kwamba Israel ilitenda mauaji ya halaiki Gaza. Ripoti mpya inasema kuwa vitendo vinavyohusishwa na mauaji hayo vinaendelea hata baada ya kuanza kwa usitishaji wa mapigano.
Ni muhimu kutambua kuwa tume hiyo ni chombo cha uchunguzi wa ukiukaji wa sheria za kimataifa. Ripoti yake ina uzito katika ukusanyaji na tathmini ya ushahidi, lakini si sawa na hukumu ya mwisho ya mahakama ya kimataifa katika kesi ya jinai.
Ukingo wa Magharibi: Tuhuma za uhalifu dhidi ya binadamu
Mbali na Gaza, ripoti hiyo imeeleza kuwa hali ya haki za binadamu katika Ukingo wa Magharibi imeendelea kuzorota.
Tume imeishutumu Israel na baadhi ya wanajeshi pamoja na walinzi wa vituo vya mahabusu kwa vitendo vinavyoweza kuainishwa kama uhalifu wa kivita na uhalifu dhidi ya binadamu. Tuhuma hizo zinajumuisha mateso, ubakaji, ukatili wa kingono, mateso yanayosababisha vifo na kuwatesa watu kwa misingi ya utambulisho wao.
Kwa mujibu wa Associated Press, tume ilisema pia kuwa imechunguza visa vya madai ya ukatili wa kingono dhidi ya wafungwa wa Kipalestina katika gereza la kijeshi la Sde Teiman nchini Israel.
AP ilibainisha kuwa haikuweza kuthibitisha kwa kujitegemea baadhi ya maelezo ya kina kuhusu visa hivyo vilivyoelezwa katika ripoti. Kwa hiyo, madai hayo yanapaswa kuwasilishwa kama tuhuma zilizoripotiwa na tume, badala ya kuyaeleza kama ukweli uliothibitishwa na mahakama.
Ripoti hiyo pia ilieleza ongezeko la vifo vya Wapalestina kutokana na mashambulizi ya angani katika Ukingo wa Magharibi. Tume ilisema kuwa Wapalestina 254 waliuawa katika mashambulizi hayo kati ya Oktoba 7, 2023 na Septemba 30, 2026, ikilinganishwa na watu sita waliouawa kwa mashambulizi ya angani kati ya mwaka 2008 na Oktoba 6, 2023.
Israel yakataa tuhuma za tume
Israel imekataa hitimisho la ripoti hiyo.
Kwa mujibu wa Reuters na AP, ujumbe wa Israel mjini Geneva uliielezea ripoti hiyo kama sehemu ya kampeni ya taarifa za upotoshaji inayolenga kuichafua Israel na kudhoofisha uhalali wake pamoja na haki yake ya kujilinda.
Israel imekuwa ikikanusha tuhuma za mauaji ya halaiki na ukiukaji mwingine unaohusishwa na vikosi vyake, ikisema kuwa operesheni zake za kijeshi zinalenga Hamas na vitisho vya kiusalama.
Tofauti hiyo ya misimamo inaweka umuhimu zaidi katika uchunguzi huru, uhifadhi wa ushahidi na taratibu za kisheria zinazoweza kubaini wajibu wa watu au taasisi zinazotuhumiwa.
Ripoti inaweza kuwa na athari gani za kisheria?
Ripoti za tume za uchunguzi za Umoja wa Mataifa zinaweza kusaidia kuhifadhi ushahidi, kutambua mifumo ya ukiukaji na kutoa mapendekezo kwa jumuiya ya kimataifa kuhusu hatua za kuchukua.
Ushahidi unaokusanywa unaweza pia kuwa na umuhimu kwa uchunguzi au mashauri ya kisheria katika mahakama za kitaifa au za kimataifa, kutegemea mamlaka ya mahakama husika, aina ya ushahidi na taratibu za kisheria.
Hata hivyo, ripoti yenyewe haiwezi moja kwa moja kumtia mtu hatiani au kuchukua nafasi ya hukumu ya mahakama. Wajibu wa kisheria wa watu binafsi na taasisi lazima ushughulikiwe kwa kufuata taratibu zinazotumika.
Kwa raia wa Palestina, changamoto ya haraka inabaki kuwa usalama, kupata huduma za msingi, makazi na ulinzi dhidi ya mashambulizi. Kwa jumuiya ya kimataifa, ripoti hiyo inaibua tena maswali kuhusu utekelezaji wa sheria za kimataifa na hatua zinazopaswa kuchukuliwa ili kuzuia madhara zaidi kwa raia.
Hitimisho
Ripoti mpya ya tume huru ya uchunguzi ya Umoja wa Mataifa inaonya kuwa usitishaji wa mapigano haujazuia vitendo ambavyo tume inasema vinahusishwa na mauaji ya halaiki Gaza. Pia inaeleza tuhuma nzito za uhalifu dhidi ya binadamu na uhalifu wa kivita katika Ukingo wa Magharibi.
Israel imekataa hitimisho hilo, huku tume ikisisitiza tathmini yake kuhusu mwenendo wa mashambulizi na nia inayohusishwa na vitendo hivyo.
Jambo kuu linalojitokeza ni umuhimu wa kulinda raia, kuhakikisha makubaliano ya kusitisha mapigano yanatekelezwa, na kuwezesha uchunguzi huru pamoja na uwajibikaji kwa ukiukaji wowote utakaothibitishwa.
Vyanzo vya taarifa: Chanzo kilichotolewa, Reuters, Associated Press (AP), na Tume Huru ya Uchunguzi ya Umoja wa Mataifa kuhusu eneo la Palestina linalokaliwa kwa mabavu, ikiwemo Jerusalem Mashariki, na Israel.
Maoni