Je, Rigathi Gachagua anapaswa kuwania urais au kuweka kando matarajio yake na kumuunga mkono mgombeaji mwenye uwezo mkubwa zaidi wa kumshinda Rais William Ruto? Hilo ndilo swali linalotawala siasa za upinzani nchini Kenya kuelekea uchaguzi mkuu ujao.
Utafiti mpya wa kitaifa uliofanywa na kampuni ya Trends and Insights for Africa (TIFA) unaonyesha kuwa wapigakura wengi wanaompinga Rais William Ruto hawataki kiongozi wa chama cha Democracy for the Citizens Party (DCP), Rigathi Gachagua, kuwa mgombeaji mkuu wa urais wa upinzani.
Badala yake, asilimia 62 ya Wakenya wasiotaka Rais Ruto achaguliwe tena wanaamini Gachagua anapaswa kumuunga mkono mgombeaji wa upinzani mwenye nafasi kubwa zaidi ya kushinda.
Utafiti huo, uliofanywa kati ya Juni 13 na 22, 2026, unaonyesha kuwa ni asilimia 14 pekee ya wapigakura hao wanaotaka Gachagua kuwania urais iwapo mahakama itathibitisha kuwa ana haki ya kugombea.
Hata endapo ataruhusiwa kuingia katika kinyang’anyiro hicho, asilimia 33 bado wanataka aachane na azma yake na kumuunga mkono mgombeaji mwingine wa upinzani. Iwapo atazuiwa na mahakama kugombea, asilimia 29 wanasema anapaswa kutumia ushawishi wake kumuimarisha mgombeaji mbadala.
Ni asilimia tano pekee wanaoamini kuwa Rais Ruto hawezi kushindwa bila kujali uamuzi utakaofanywa na Gachagua, huku asilimia 19 wakisema bado hawajawa na msimamo kuhusu suala hilo.
Kwa mujibu wa TIFA, matokeo hayo yanaonyesha kuwa wapigakura wengi wa upinzani wanatanguliza uwezekano wa kushinda uchaguzi kuliko matarajio binafsi ya mwanasiasa yeyote.
Ripoti hiyo inaeleza kuwa wapigakura wanaompinga Ruto wanaonekana kuwa tayari kumuunga mkono mgombeaji yeyote atakayekuwa na nafasi kubwa zaidi ya kuunganisha upinzani na kushinda urais.
Ruto bado anaongoza, lakini kwa kiwango kidogo
Licha ya changamoto zinazokabili serikali yake, Rais Ruto bado anaongoza katika orodha ya wanasiasa wanaopendekezwa kuwania urais, akiwa na asilimia 24 ya uungwaji mkono.
Seneta wa Nairobi Edwin Sifuna anashika nafasi ya pili kwa asilimia 15, akifuatiwa kwa karibu na aliyekuwa Waziri wa Usalama wa Ndani, Fred Matiang’i, mwenye asilimia 14.
Kiongozi wa Wiper Patriotic Front, Kalonzo Musyoka, ana asilimia 13, huku Gachagua akiwa na asilimia saba. Mbunge wa Embakasi Mashariki, Babu Owino, anaungwa mkono na asilimia mbili pekee.
Ingawa Ruto anaongoza, TIFA inaeleza kuwa kiwango chake cha asilimia 24 si kikubwa kiasi cha kuufanya uchaguzi uonekane kuwa tayari umeamuliwa. Hali hiyo inaashiria kuwa mgombeaji mmoja wa upinzani anaweza kutoa ushindani mkubwa iwapo vyama na viongozi wa upinzani watafikia makubaliano.
Tatizo kubwa linaloukabili upinzani ni mgawanyiko wa kura zake miongoni mwa wagombeaji kadhaa. Bila muungano, kila mgombeaji anaweza kuendelea kupata sehemu ndogo ya wapigakura huku Ruto akinufaika na kura zilizogawanyika.
Sifuna aibuka kwa kasi
Miongoni mwa viongozi wa upinzani, Edwin Sifuna ndiye aliyeonyesha ongezeko kubwa zaidi la umaarufu.
Ripoti inaonyesha kuwa uungwaji mkono wake umeongezeka kutoka kiwango ambacho hakikuweza kupimika mwaka 2025 hadi asilimia 15 mwezi Juni 2026. Tangu Mei pekee, umaarufu wake umeongezeka kwa nusu, kutoka asilimia 10 hadi asilimia 15.
Ndani ya Orange Democratic Movement (ODM), Sifuna anaungwa mkono na asilimia 44 ya wanachama wanaotaka awe mgombeaji wa urais wa chama. Rais Ruto, ambaye anashirikiana na baadhi ya viongozi wa ODM kupitia Serikali Jumuishi, anaungwa mkono na asilimia 20 ya wanachama wa chama hicho.
Ongezeko la Sifuna linaweza kuwa limeathiri moja kwa moja umaarufu wa Babu Owino. TIFA inaeleza kuwa baadhi ya wapigakura waliokuwa wakimuunga mkono mbunge huyo huenda wamehamishia uungwaji mkono wao kwa Sifuna.
Umaarufu wa Babu Owino umeshuka kutoka asilimia nane mwezi Novemba mwaka uliopita hadi asilimia mbili mwezi Juni 2026.
Matiang’i, Kalonzo na Gachagua wapoteza nguvu
Wakati Sifuna akipanda, baadhi ya viongozi waliokuwa na ushawishi mkubwa katika tafiti za awali wameendelea kupoteza uungwaji mkono.
Fred Matiang’i, ambaye Mei 2025 alikuwa akiungwa mkono na asilimia 32, sasa ameshuka hadi asilimia 14. Kalonzo Musyoka naye amepungua kutoka asilimia 25 mwezi Novemba 2025 hadi asilimia 13.
Gachagua pia amerekodi kupungua kwa kiwango cha uungwaji mkono. TIFA inahusisha hali hiyo kwa sehemu na kushindwa kwake katika Mahakama Kuu katika jaribio la kupinga kuondolewa kwake madarakani kama Naibu Rais.
Mabadiliko hayo yanaonyesha kuwa kura za upinzani bado hazijajikita kwa mgombeaji mmoja. Pia yanaashiria kuwa umaarufu wa viongozi unaweza kubadilika kwa haraka kutokana na maamuzi ya kisiasa, kesi za mahakamani na mikakati ya vyama.
ODM yaimarika, vyama vingine vyapungua
Kwa upande wa vyama vya siasa, ODM imeongeza uungwaji mkono wake kutoka asilimia 16 hadi asilimia 20. Chama tawala cha United Democratic Alliance (UDA) kimesalia na asilimia 17.
Hata hivyo, DCP, Wiper, Democratic Action Party of Kenya (DAP-Kenya) na Ford Kenya vimepoteza sehemu ya uungwaji mkono wao.
TIFA inaeleza kuwa ODM na UDA kwa ujumla zimepungua umaarufu ikilinganishwa na kipindi cha uchaguzi wa mwaka 2022. DCP, licha ya kushuka katika utafiti wa sasa, imejitokeza kama moja ya vyama vipya vinavyoweza kuwa na ushawishi katika siasa za kitaifa.
Karibu thuluthi moja ya wapigakura bado hawajaamua chama watakachounga mkono. Idadi hiyo inaweza kubadilisha mwelekeo wa uchaguzi kulingana na wagombeaji watakaoteuliwa, miungano itakayoundwa na masuala yatakayotawala kampeni.
Utafiti pia unaonyesha kuwa ndani ya ODM, msimamo wa kisiasa unaojulikana kama “Linda Mwananchi” unaendelea kupata uungwaji mkono, huku ule wa “Linda Ground” ukipoteza nguvu.
Wakenya wengi waipinga Serikali Jumuishi
Ushirikiano wa kisiasa kati ya UDA na ODM kupitia Serikali Jumuishi unaendelea kukabiliwa na upinzani kutoka kwa wananchi.
Asilimia 52 ya waliohojiwa walisema hawauungi mkono, huku asilimia 30 pekee wakisema wanaunga mkono mpango huo. Asilimia 15 hawakuwa na maoni, na asilimia nne walisema hawakuwa na taarifa za kutosha kuhusu ushirikiano huo.
Kiwango cha uungwaji mkono kwa Serikali Jumuishi kimeendelea kusalia karibu asilimia 30 tangu Mei 2026, ishara kwamba haijafanikiwa kuwashawishi Wakenya wengi zaidi.
Kwa ODM, hali hiyo inaleta uamuzi mgumu wa kisiasa. Chama hicho kitalazimika kufafanua iwapo ushirikiano wake na UDA ni mpango wa muda mfupi unaolenga kusukuma mbele mageuzi fulani, au ni mwanzo wa ushirikiano wa muda mrefu kuelekea uchaguzi.
Uamuzi huo unaweza kuathiri taswira ya ODM kama chama cha upinzani, mustakabali wa viongozi wake na uwezo wake wa kuwasilisha mgombeaji wa urais.
Kwa jumla, utafiti wa TIFA unaonyesha kuwa Rais Ruto bado ndiye mgombeaji anayeongoza, lakini hana uungwaji mkono wa kutosha kumpa uhakika wa ushindi. Kwa upande mwingine, upinzani una idadi kubwa ya wapigakura, lakini nguvu zake zimegawanyika kati ya viongozi kadhaa.
Hatima ya uchaguzi inaweza kuamuliwa na uwezo wa upinzani kuweka kando tofauti za vyama na matarajio binafsi, kisha kukubaliana kuhusu mgombeaji mmoja mwenye nafasi kubwa zaidi ya kumkabili Ruto.
Kwa Gachagua, ujumbe kutoka kwa wapigakura wake unaonekana kuwa wazi: jukumu lake kubwa huenda lisiwe lazima kuwa mgombeaji wa urais, bali kuwa sehemu ya mkakati mpana wa kuunganisha upinzani na kuongeza uwezekano wa ushindi.