WASHINGTON, MAREKANI — Kauli mpya ya Waziri wa Nishati wa Marekani, Chris Wright, imeweka wazi kiwango ambacho Washington sasa ina ushawishi juu ya sekta muhimu zaidi ya uchumi wa Venezuela: mafuta.
Katika mahojiano na kipindi cha This Week cha ABC News, Wright alisema Marekani ina “ushawishi mkubwa” juu ya Venezuela kwa sababu inadhibiti mauzo ya mafuta yake nje ya nchi. Akaongeza kwamba, katika mazingira hayo, Caracas “inalazimika kufanya kazi kwa ushirikiano” na Washington.
Kauli hiyo ni muhimu kwa sababu mafuta si bidhaa nyingine tu kwa Venezuela. Ni uti wa mgongo wa uchumi wake, chanzo kikuu cha fedha za kigeni na moja ya nyenzo muhimu zaidi za mamlaka ya serikali.
Mtego wa kifedha: Mafuta yanatoka, lakini nani anadhibiti fedha?
Tangu Januari, Washington imeeleza mfumo ambao mafuta ya Venezuela yanaruhusiwa kuingia katika masoko, lakini mauzo yake yanasimamiwa na Marekani na mapato yanaweza kuwekwa katika akaunti zinazodhibitiwa na Marekani.
Hapa ndipo swali la uhuru wa kiuchumi linapoibuka.
Kwa kawaida, taifa lenye rasilimali linatarajiwa kuamua linamuuzia nani, kwa masharti gani na namna mapato yake yatakavyotumiwa. Lakini katika mfumo huu, uwezo wa Venezuela kufanya maamuzi hayo kwa uhuru umewekewa mipaka mikubwa.
Washington inasema hatua hizo zinalenga kulinda mapato ya Venezuela, kuleta uthabiti, kuongeza uzalishaji na kuvutia uwekezaji. Serikali ya Trump pia imewasilisha ushirikiano huo kama njia ya kufufua sekta ya mafuta iliyodorora kwa miaka mingi.
Lakini lugha ya Wright mwenyewe inaonyesha upande mwingine wa uhusiano huo: nguvu zisizo sawa mezani.
Anaposema Venezuela “inalazimika” kushirikiana na Marekani kwa sababu Washington inadhibiti njia ya mafuta yake kuelekea masoko ya nje, tunapata picha ya uhusiano ambao upande mmoja una uwezo mkubwa wa kuamua masharti.
Ushirikiano au utegemezi mpya?
Hapa ndipo hoja mbili zinapogongana.
Kwa upande wa Washington, mpango unaweza kutazamwa kama njia ya kuingiza mitaji, teknolojia na wawekezaji wapya katika sekta ya mafuta ya Venezuela, huku serikali ya Caracas ikiendelea kupata mapato kupitia kodi, mirabaha na shughuli za uzalishaji.
Kwa upande wa wakosoaji, hata hivyo, suala kuu si kama Venezuela itapata fedha. Swali ni: nani mwenye mamlaka ya mwisho juu ya mafuta hayo na mapato yake?
Ikiwa nchi haiwezi kuuza rasilimali yake kuu nje bila kupitia mfumo unaodhibitiwa na taifa jingine, basi mpaka kati ya “ushirikiano” na utegemezi wa kiuchumi unakuwa mwembamba sana.
Uchambuzi wa Utaridi: Udhibiti wa njia ni udhibiti wa nguvu
Katika siasa za kimataifa, si lazima umiliki kisima cha mafuta ili kudhibiti nguvu yake.
Ukidhibiti soko, njia ya mauzo, fedha na masharti ya uwekezaji, unaweza kuwa na ushawishi mkubwa juu ya mwenye kisima chenyewe.
Huo ndio msingi wa kile kinachotokea Venezuela.
Washington inaweza kusema inaleta utulivu na uwekezaji; Caracas inaweza kuona fursa ya kufufua uzalishaji wake. Lakini kauli ya Wright inaonyesha ukweli muhimu zaidi wa kijiopolitiki: Venezuela kwa sasa haikai katika meza hiyo ikiwa na nguvu sawa na Marekani.
Kwa hiyo mjadala haupaswi kuishia kwenye swali la kama mafuta yatauzwa zaidi.
Swali kubwa ni hili:
Je, Venezuela inarejea katika soko la dunia kama taifa linalodhibiti rasilimali zake — au kama taifa ambalo njia ya kufikia utajiri wake mkubwa zaidi inadhibitiwa kutoka Washington?